Thời tiết đang thất thường là điều kiện thuận lợi gia tăng
các bệnh đường hô hấp. Đặc biệt ở các tỉnh miền Trung đang phải gánh
chịu đợt mưa lũ ngập lụt kéo dài, môi trường sống ẩm thấp là nguyên nhân
dẫn đến rất nhiều bệnh mà trẻ em hay mắc phải. Trong đó phải kể đến
bệnh viêm phế quản phổi. Đây là một bệnh cấp tính, diễn biến nhanh và
rất nặng.
Hàng năm trên thế giới có đến 4-5 triệu trẻ em dưới 5 tuổi tử vong
vì bệnh này, nhất là ở các nước chậm phát triển. Tại Việt Nam, bệnh
viêm phế quản phổi khá phổ biến, tỉ lệ tử vong cao, đặc biệt là ở trẻ
dưới 5 tuổi.
Trẻ dưới 1 tuổi, trẻ đẻ non, đang mắc các bệnh khác như cảm cúm, sởi…
rất dễ mắc viêm phế quản phổi. Tác nhân gây bệnh ban đầu là virut, sau
bội nhiễm vi khuẩn hoặc do cả hai. Vi khuẩn thường gặp nhất là phế cầu
khuẩn, H. influenzae rồi đến tụ cầu khuẩn, liên cầu khuẩn.
Viêm phế quản phổi là tổn thương viêm cấp diễn lan toả cả phế nang,
mô kẽ lẫn phế quản, thường do các tác nhân virut khởi đầu, sau đó bội
nhiễm vi khuẩn hoặc do cả hai.
Bệnh nhân có tiền sử nhiễm khuẩn nhẹ đường hô hấp trên như ho, sổ mũi
rất dễ bị viêm phế quản phổi. Bệnh viêm phế quản phổi giai đoạn khởi
phát trẻ chỉ bị sốt nhẹ, người mệt mỏi, quấy khóc, ăn kém. Ở giai đoạn
toàn phát trẻ sốt cao hoặc có thể lại bị hạ nhiệt độ, ho khan, chảy nước
mũi và bắt đầu xuất hiện đờm. Lúc này, trẻ thấy khó thở, cánh mũi phập
phồng, thở nhanh. Đối với trẻ sơ sinh, trẻ đang tuổi bú có những triệu
chứng lâm sàng rất sơ sài nhưng bệnh thường rất nặng vì thế các dấu hiệu
trướng bụng, da xanh tím, giảm trương lực cơ hoặc sốc, sùi bọt mép… là
phải cho trẻ tới trung tâm y tế ngay.
Điều trị:
Dùng kháng sinh có thể uống, tiêm (theo chỉ dẫn của bác sĩ) nhưng tốt
nhất nên dùng dưới dạng siro và nên cho trẻ uống trước khi bú, khi ăn
như thế tránh để trẻ bị kích thích tiêu hoá gây nôn trớ thức ăn. Đối với
trẻ sơ sinh, trẻ từ 2 tháng tuổi trở xuống nên đưa trẻ tới bệnh viện để
có điều kiện chăm sóc, điều trị tích cực hơn.
Chăm sóc trẻ bị viêm phế quản phổi, nên chăm sóc và phòng bệnh cho
trẻ ngay từ giai đoạn đầu để tránh khi các dấu hiệu bệnh toàn phát, trẻ
bị nặng hơn sẽ khó chữa, thậm chí sẽ dẫn tới tử vong. Ngay từ khi có
thai, các bà mẹ nên tuân thủ đúng chế độ để tránh trường hợp sinh non,
trẻ sẽ nhẹ cân. Bởi vì, những đứa trẻ này khi sinh ra dễ mắc các bệnh
nhiễm khuẩn, đặc biệt là viêm phế quản phổi. Thực hiện tốt các chế độ vô
khuẩn khi đỡ đẻ và chăm sóc trẻ sơ sinh. Đảm bảo môi trường ở sạch sẽ,
thoáng mát, cho trẻ bú mẹ nhiều hơn, nếu trẻ không tự bú thì phải vắt
sữa ra bình, cốc hoặc cho trẻ ăn sữa ngoài nếu mẹ không có sữa. Bên cạnh
đó, việc bù lại lượng nước đã mất do sốt cao, nôn trớ, tiêu chảy bằng
cách cho trẻ uống nhiều nước hơn (tốt nhất cho uống oresol) là việc làm
cần thiết. Không nên chườm ấm hay chườm lạnh, tránh làm tăng nhu cầu
ôxy. Bị viêm phế quản phổi, trẻ bị ho sẽ rất rát cổ, làm dịu họng trẻ
bằng cách cho trẻ dùng nước quất, lá hẹ, hấp với mật ong, (cả 3 thứ đó
cho vào chén, hấp cách thuỷ). Khi trẻ phải sử dụng kháng sinh dứt khoát
phải tuân thủ chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ. Để đảm bảo chế độ dinh
dưỡng, các bà mẹ vẫn duy trì chế độ ăn bình thường cho con (bú mẹ, ăn
sữa bằng thìa cốc nếu trẻ không bú được, ăn tăng cường nếu trẻ trong
thời kỳ ăn dặm…) cho ăn thức ăn lỏng, uống đủ nước (hoa quả, dung dịch
oresol). Khi trẻ sốt cao trên 38o5, phải hạ nhiệt bằng paracetamol.
Phòng bệnh:
Viêm phế quản phổi được phát hiện sớm và điều trị tích cực thì sau
vài ngày trẻ sẽ đỡ và khỏi hẳn bệnh. Tuy nhiên, việc chăm sóc sau khi
khỏi bệnh rất quan trọng phòng tránh việc tái phát bệnh. Lúc này nên giữ
ấm, giữ vệ sinh cơ thể trẻ, cho trẻ ở trong phòng sạch sẽ, thoáng mát,
bảo đảm ăn đủ dinh dưỡng cho trẻ. Nếu thời tiết chuyển mùa đột ngột phải
giữ ấm cho trẻ, không nên để trẻ ngấm ngược nước tiểu, mồ hôi vì thế
cần phải thay tã lót ngay khi bị ướt. Nếu trẻ hay bị viêm họng, viêm
amidan thì phải điều trị triệt để, dứt điểm. Trong khi trẻ bị viêm phế
quản phổi, bố mẹ không hút thuốc lá trong nhà, tránh cho trẻ ra ngoài vì
bụi và các ô nhiễm khác khiến bệnh sẽ nặng hơn.